స్థిరతా నహి నహి రే

 

కీర్తన: స్థిరతా నహి నహి రే

రాగం: ధన్యాసి

తాళం: ఆది తాళం

సదాశివ బ్రహ్మేంద్ర సరస్వతి వారు రచించిన ఈ 'స్థిరతా నహి నహి రే' కీర్తన వేదాంత సారాన్ని అత్యంత సులభంగా బోధిస్తుంది.  ప్రతి చరణానికి ప్రతిపదార్థం, తాత్పర్యం మరియు విశేషాలు

---

పల్లవి

స్థిరతా నహి నహి రే - మానస!  స్థిరతా నహి నహి రే

• ప్రతిపదార్థం:

  • మానస = ఓ మనసా!

  • స్థిరతా = నిలకడ (శాంతి)

  • నహి నహి రే = లేదు, ఏమాత్రం లేదు సుమా!

• తాత్పర్యం: ఓ మనసా! సంసార వాసనల్లో చిక్కుకున్న వారికి నిలకడ ఉండదు, శాంతి అనేది అస్సలు దొరకదు.

• విశేషం: ఇక్కడ 'స్థిరత' అంటే మానసిక ప్రశాంతత మరియు ఆత్మనందు నిలిచి ఉండే స్థితి. మనస్సు బాహ్య విషయాల వైపు పరుగెడుతున్నంత కాలం ఈ నిలకడ సాధ్యం కాదని కవి హెచ్చరిస్తున్నారు.

---

మొదటి చరణం

తాపత్రయసాగరమగ్నానాం  దర్పాహంకారవిలగ్నానాం || (స్థిరతా)

• ప్రతిపదార్థం:

  • తాపత్రయ = మూడు రకములైన తాపములు (ఆధ్యాత్మిక, ఆదిభౌతిక, ఆదిదైవిక).

  • సాగర = సముద్రమునందు.

  • మగ్నానాం = మునిగిపోయిన వారికి.

  • దర్ప = గర్వము.

  • అహంకార = అహంకారమునందు.

  • విలగ్నానాం = చిక్కుకున్న వారికి/తగులుకున్న వారికి.

• తాత్పర్యం: ఆధ్యాత్మిక (శరీర సంబంధి), ఆదిభౌతిక (పంచభూతాల వల్ల కలిగేవి), ఆదిదైవిక (దైవిక శక్తుల వల్ల కలిగేవి) అనే మూడు రకాల తాపాలు అంతం లేని సముద్రం వంటివి. ఈ సముద్రంలో మునిగిపోయిన వారికి, అహంకార గర్వాలలో చిక్కుకున్న వారికి మనశ్శాంతి ఉండదు.

• విశేషం - తాపత్రయాల వివరణ: 1. ఆధ్యాత్మికం: మన సొంత శరీరం, మనస్సు వల్ల కలిగే వ్యాధులు లేదా బాధలు.

  2. ఆధిభౌతికము: ఇతర ప్రాణులు, జంతువులు లేదా ప్రకృతి శక్తుల వల్ల కలిగే ఇబ్బందులు.

  3. ఆధిదైవికము: గ్రహ గతులు, పిడుగులు, ప్రకృతి వైపరీత్యాల వంటి దైవిక కారణాల వల్ల కలిగేవి.

---

రెండవ చరణం

విషయపాశవేష్టితచిత్తానాం  విపరీతజ్ఞానవిమత్తానాం || (స్థిరతా)

• ప్రతిపదార్థం:

  • విషయ = ఇంద్రియ విషయాలు (శబ్ద, స్పర్శ, రూప, రస, గంధములు).

  • పాశ = పాశముల (తాళ్ల) చేత.

  • వేష్టిత = చుట్టబడిన/బంధించబడిన.

  • చిత్తానాం = చిత్తము (మనస్సు) కలవారికి.

  • విపరీతజ్ఞాన = తప్పుడు అవగాహన/అజ్ఞానముతో.

  • విమత్తానాం = మదించిన వారికి (పిచ్చి పట్టిన వారికి).

• తాత్పర్యం: ఐదు ఇంద్రియాలకు సంబంధించిన విషయాలనే పాశాలుగా మార్చుకుని, వాటితో బంధించబడిన మనస్సు గలవారికి శాంతి ఉండదు. తానేమిటో తెలియని 'విపరీత జ్ఞానము'తో అంటే—శరీరాన్ని తాను అనుకోవడం, ఆత్మను గుర్తించకపోవడం అనే భ్రమలో ఉండేవారికి నిలకడ లభించదు.

• విశేషం - విపరీత జ్ఞానం: ఏది 'తాను' కాదో (శరీరం, మనస్సు) దానిని తాను అనుకోవడం; ఏది నిజంగా 'తాను' (ఆత్మ) దానిని తాను కాదు అనుకోవడం. అనగా అనాత్మ యందు ఆత్మ భావము కలిగి ఉండటమే విపరీత జ్ఞానం.

---

మూడవ చరణం

పరమహంసయోగివిరుద్ధానాం 

 బహుచంచలతరసుఖబద్ధానాం || (స్థిరతా)

• ప్రతిపదార్థం:

  • పరమహంస యోగి = గొప్ప యోగీశ్వరులు (సదాశివబ్రహ్మేంద్రుల వంటి గురువులు).

  • విరుద్ధానాం = వారు బోధించిన మార్గానికి వ్యతిరేకంగా నడిచేవారికి.

  • బహు = మిక్కిలి.

  • చంచలతర = మిక్కిలి చంచలమైన (అస్థిరమైన).

  • సుఖ = ఇంద్రియ సుఖాల యందు.

  • బద్ధానాం = బద్ధులైన వారికి (కట్టుబడిన వారికి).

• తాత్పర్యం: పరమహంసలైన యోగీంద్రులు ఉపదేశించిన యోగ మార్గాన్ని అనుసరించకుండా, దానికి వ్యతిరేకంగా ఉండేవారికి శాంతి ఉండదు. అలాగే, క్షణక్షణానికి మారిపోయే అత్యంత చంచలమైన ఇంద్రియ సుఖాల మీద వ్యామోహంతో చిక్కుకున్న వారికి మనస్సులో నిలకడ అనేది కలగదు.

• విశేషం: సద్గురువుల మార్గం ఆత్మశాంతి వైపు నడిపిస్తుంది. కానీ మనస్సు ఇంద్రియ సుఖాల వైపు పరిగెత్తినప్పుడు, ఆ సుఖాలు అశాశ్వతం కాబట్టి మనిషి నిరంతరం అశాంతికి లోనవుతుంటాడు.

---