ఖేలతి మమ హృదయే

శ్రీ సదాశివ బ్రహ్మేంద్ర సరస్వతి విరచితమైన ఖేలతి మమ హృదయే కీర్తన అత్యంత దార్శనికమైనది. ప్రతి చరణానికి వివరణ 10 02 2026

శ్రీ సదాశివ బ్రహ్మేంద్ర కీర్తన

రాగం: అఠాణా

తాళం: ఆది తాళం

ఖేలతి మమ హృదయే |

రామః ఖేలతి మమ హృదయే ||

ప్రతిపదార్థం:
- రామః: శ్రీరామచంద్రుడు
- మమ: నా యొక్క
- హృదయే: హృదయమునందు
- ఖేలతి: క్రీడిస్తున్నాడు (విహరిస్తున్నాడు).
తాత్పర్యం: పరమాత్ముడైన శ్రీరామచంద్రుడు నా హృదయ కమలంలో ఆనందంగా విహరిస్తున్నాడు.
విశేషాలు: ఇక్కడ 'రాముడు' అంటే కేవలం దశరథ పుత్రుడు మాత్రమే కాదు, "రంజయతి ఇతి రామః" - అంటే అందరికీ ఆనందాన్ని ఇచ్చేవాడు మరియు అందరి హృదయాల్లో రమించేవాడు (ఆత్మారాముడు) అని అర్థం.

మోహమహార్ణవతారకకారీ |

రాగద్వేషముఖాసురమారీ ||

ప్రతిపదార్థం:
- మోహ-మహార్ణవ: మోహము అనే అపారమైన సముద్రాన్ని
- తారకకారీ: దాటించేవాడు
- రాగ-ద్వేష-ముఖ: రాగద్వేషాలు మొదలైన
- అసుర-మారీ: రాక్షసులను సంహరించేవాడు.
తాత్పర్యం: రాగద్వేషాలనే రాక్షస సమూహాన్ని నేలకూలుస్తూ, అజ్ఞానమనే అంతులేని మోహ సముద్రాన్ని దాటించే శ్రీరాముడు నా హృదయంలో క్రీడిస్తున్నాడు.
విశేషాలు: మనలోని అజ్ఞానమే సముద్రం. మనలోని కోరికలు (రాగము), అయిష్టాలు (ద్వేషము) అనేవే రాక్షసులు. రాముడు బాహ్య ప్రపంచంలోని రావణాసురుణ్ణి ఎలా చంపాడో, అంతరంగంలో ఈ వికారాలను అలా తొలగిస్తాడని భావం.

శాంతివిదేహసుతాసహచారీ |

దహరాయోధ్యానగరవిహారీ ||

ప్రతిపదార్థం:
- శాంతి-విదేహసుతా: 'శాంతి' అనే సీతాదేవితో (విదేహ రాజు పుత్రిక)
- సహచారీ: కలిసి ఉండేవారు
- దహర-అయోధ్యానగర: దహరాకాశము (హృదయము) అనే అయోధ్యా నగరంలో
- విహారీ: సంచరించువాడు.
తాత్పర్యం: పరమ శాంతియే సీతమ్మతల్లిగా మారి తనను వెన్నంటి నిలవగా, యోగులకు మాత్రమే తెలియదగిన 'దహర స్థానాన్ని' (హృదయాంతరాళాన్ని) అయోధ్యగా మార్చుకుని రాఘవుడు విహరిస్తున్నాడు.
విశేషాలు: అయోధ్య అంటే 'యుద్ధం చేయడానికి వీలులేని ప్రదేశం'. మన హృదయం ఎప్పుడు శాంతితో నిండుతుందో, అప్పుడే అది రాముడు నివసించే అయోధ్య అవుతుంది. ఇక్కడ సీతాదేవిని 'శాంతి'గా వర్ణించడం అత్యద్భుతం.

పరమహంససామ్రాజ్యోద్ధారీ |

సత్యజ్ఞానానందవిహారీ ||

ప్రతిపదార్థం:
- పరమహంస-సామ్రాజ్య: యోగివరులైన పరమహంసల సామ్రాజ్యాన్ని
- ఉద్ధారీ: ఉద్ధరించేవాడు / నిలబెట్టేవాడు
- సత్య-జ్ఞాన-ఆనంద: సత్యము, జ్ఞానము, ఆనంద స్వరూపుడై
- విహారీ: సంచరించువాడు.
తాత్పర్యం: సత్యజ్ఞానానంద స్వరూపుడై, పరమశివేంద్రులు (యోగిజనులు) పొందే ఆత్మజ్ఞాన సామ్రాజ్యాన్ని సముద్ధరిస్తూ, రాఘవుడు నా హృదయంలోనే విహరిస్తున్నాడు.
విశేషాలు: సదాశివ బ్రహ్మేంద్రులు తన గురువైన పరమశివేంద్రులను ఇక్కడ స్మరించుకున్నారు. సచ్చిదానంద స్వరూపమైన ఆ పరమాత్మ స్థితిని 'పరమహంస సామ్రాజ్యం'గా వర్ణించారు.