ఆనందపూర్ణ

 

సదాశివ బ్రహ్మేంద్ర సరస్వతి వారు రచించిన ఆనందపూర్ణ - బోధోఽహమ్ అద్వైత వేదాంత కీర్తనకు,  ప్రతిపదార్థం మరియు వివరణాత్మక విశేషాలు 19 .02 .2026

---

కీర్తన: ఆనందపూర్ణ - బోధోఽహమ్

రాగం: మధ్యమావతి

తాళం: ఝంప

పల్లవి

ఆనందపూర్ణబోధోఽహమ్ 

 సతతమానందపూర్ణబోధోఽహమ్

ప్రతిపదార్థం:

• ఆనంద పూర్ణ: ఆనందంతో నిండిన

• బోధః + అహమ్ (బోధోఽహమ్): జ్ఞానమే నేను

• సతతమ్: ఎల్లప్పుడూ/నిత్యము

తాత్పర్యం:

ఆనందమయమైన జ్ఞానమే నా స్వరూపము! నిత్యానందమయమైన జ్ఞానమే నేను!

---

చరణం - 1

ప్రత్యగద్వైతసారోఽహమ్

సకలశ్రుత్యంతప్రవిదితోఽహమమృతోఽహమ్

మత్యనంతరభావితోఽహమ్

విదితనిత్యనిష్కలరూపనిర్గుణపదోఽహమ్ || ఆనంద||

ప్రతిపదార్థం

• ప్రత్యగద్వైత సారోఽహమ్: అంతరాత్మకంటే వేరుకాని అద్వైత జ్ఞాన సారము నేనే.

• సకల శ్రుత్యంత ప్రవిదితోఽహమ్: సమస్త ఉపనిషత్తుల (వేదాంతముల) ద్వారా బాగుగా తెలియబడేవాడను నేను.

• అమృతోఽహమ్: మరణం లేని అమృతుడను నేను.

• మత్యనంతర భావితోఽహమ్: 'మతి'కి (బుద్ధికి) ఆవల/అవ్వలి భాగమున ప్రకాశించే ఆత్మ స్వరూపాన్ని నేను.

• విదిత నిత్య నిష్కలరూప నిర్గుణ పదోఽహమ్: నిత్యమైనదిగా, అవయవములు లేని అఖండమైనదిగా, త్రిగుణ రహితమైన (నిర్గుణ) పదముగా తెలియబడేవాడను నేను.

---

తాత్పర్యం 

అన్నిటికీ ఆవల ఉన్న ఆత్మ స్వరూపము బ్రహ్మము కంటే వేరైనది కాదు. ఉన్నది ఒక్క బ్రహ్మమే; రెండవది ఏదీ లేదు. అట్టి అద్వైత జ్ఞానసారమే నేను. ఉపనిషత్తులు, తంత్ర శాస్త్రములు నన్నే కీర్తిస్తున్నాయి. నేను అమృతుడను. శరీరము, ఇంద్రియములు, మనస్సు, బుద్ధి - ఇవి ఒకదానికంటే ఒకటి లోపలివి కాగా, ఈ 'మతి'కి (బుద్ధికి) కూడా ఆవల ప్రకాశిస్తున్న ఆత్మ స్వరూపమే నేను. నిత్యముగా (సర్వకాలములయందు వెలయునదిగా), నిరవయవిగా (అఖండముగా), నిస్త్రైగుణ్యముగా (సత్వ-రజస్తమో గుణములు లేనిదిగా) తెలియబడుతున్న స్థానమే నేను. నిత్యానందమయమైన జ్ఞానమే నేను.

---

విశేష వివరణలు

1. ప్రత్యగద్వైత సిద్ధి

"నేను" అనే స్వరూపం పరబ్రహ్మము కంటే భిన్నమైనది కాదు. జీవాత్మ పరమాత్మల ఏకత్వాన్నే (అద్వైతం) సదాశివ బ్రహ్మేంద్రులు ఇక్కడ "ప్రత్యగద్వైత సారం" అని పేర్కొన్నారు.

2. బుద్ధికి అతీతమైన స్థితి (మత్యనంతర భావము)

చిత్రంలో వివరించినట్లుగా, శరీరము కంటే ఇంద్రియములు, వాటికంటే మనస్సు, మనస్సు కంటే బుద్ధి లోపలివి (శ్రేష్ఠమైనవి). "బుద్ధేరాత్మా మహాన్‌ పరః" అనే సూక్తి ప్రకారం, ఆ బుద్ధికి (మతికి) కూడా అవ్వలి భాగమున వెలిగే పరమాత్మ స్వరూపమే తాను అని కవి స్పష్టం చేశారు.

3. అఖండ, నిర్గుణ స్వరూపం

ఆత్మకు చావు లేదు (అమృతత్వం). దానికి ఎటువంటి అవయవాలు లేవు కాబట్టి అది అఖండమైనది (నిష్కలము). ప్రకృతి గుణాలైన సత్వ, రజస్, తమో గుణాలకు ఇది అతీతమైనది (నిర్గుణము).

4. శ్రుతి సమ్మతమైన జ్ఞానం

ఈ ఆత్మజ్ఞానం కేవలం ఊహ కాదు; ఇది సకల ఉపనిషత్తుల (శ్రుత్యంత) సారం. వేదాల చివరన ఉండే ఉపనిషత్తులు ఏ పరమ సత్యాన్ని బోధిస్తున్నాయో, ఆ సత్యమే నేను అని సాధకుడు ఇక్కడ అనుసంధానం చేసుకుంటున్నాడు.

చరణం - 2

సాక్షిచిన్మాత్రగాత్రోఽహమ్

పరమమోక్షసామ్రాజ్యాధిపోఽహమమృతోఽహమ్

పక్షపాతాతిదూరోఽహమ్

అధికసూక్ష్మోఽహమనవధికసుఖసాగరోఽహమ్ || ఆనంద||

ప్రతిపదార్థం:

• సాక్షి-చిన్మాత్ర-గాత్రోఽహమ్: కేవలం సాక్షిగా ఉండే జ్ఞానమే స్వరూపముగా కలిగినవాడను నేను.

• పరమ-మోక్ష-సామ్రాజ్యాధిపోఽహమ్: శ్రేష్ఠమైన మోక్ష సామ్రాజ్యానికి అధిపతిని నేను.

• అమృతోఽహమ్: మరణం లేని అమరత్వాన్ని పొందినవాడను నేను.

• పక్షపాత-అతిదూరోఽహమ్: ఎటువంటి పక్షపాతాలకు (రాగద్వేషాలకు) అందని సుదూరంలో ఉన్నవాడను నేను.

• అధిక-సూక్ష్మోఽహమ్: అన్నిటికంటే అత్యంత సూక్ష్మమైనవాడను నేను.

• అనవధిక-సుఖ-సాగరోఽహమ్: హద్దులు లేని (అంతులేని) సుఖ సముద్రాన్ని నేను.

తాత్పర్యం:

నేను కేవలం సాక్షిగా ఉండి, జ్ఞానమే శరీరముగా కలిగినవాడను. మోక్ష సామ్రాజ్యానికి చక్రవర్తిని మరియు మరణం లేనివాడను. నేను పక్షపాతాలకు తావులేని పరమశాంత స్వరూపుడను. అత్యంత సూక్ష్మమైనవాడిని మరియు అంతులేని ఆనంద సముద్రాన్ని నేను.

విశేషాలు:

• సాక్షిత్వం: ఆత్మ దేనితోనూ అంటుకోదు, కేవలం అన్నిటినీ గమనించే సాక్షి మాత్రమేనని ఇక్కడ వివరించబడింది.

• సూక్ష్మత: పంచభూతాల కంటే ఆత్మ సూక్ష్మమైనదని, అందుకే అది సర్వవ్యాప్తమని చెప్పబడింది.

---

చరణం - 3

స్వప్రకాశైకసారోఽహమ్

సదహమప్రపంచత్వభావోఽహమభయోఽహమ్

నిష్ప్రతర్క్యోఽహమమరోఽహమ్

చిదహమప్రమేయాఖ్యామూర్తిరేవాహమ్ || ఆనంద||

ప్రతిపదార్థం:

• స్వప్రకాశ-ఏక-సారోఽహమ్: తనంతట తాను వెలిగే (స్వయం ప్రకాశకమైన) ఏకైక సారము నేనే.

• సద్-అహమ్: సత్ స్వరూపుడను నేను.

• అప్రపంచత్వ-భావోఽహమ్: ప్రపంచంతో సంబంధం లేని (ప్రపంచ భావం లేని) వాడను నేను.

• అభయోఽహమ్: భయం లేని వాడను నేను.

• నిష్ప్రతర్క్యోఽహమ్: తర్కానికి అందని వాడను నేను.

• అమరోఽహమ్: మరణం లేని వాడను నేను.

• చిద్-అహమ్: చైతన్య స్వరూపుడను నేను.

• అప్రమేయ-ఆఖ్యా-మూర్తిః-ఏవ-అహమ్: అప్రమేయుడు (కొలవడానికి వీలుకానివాడు) అని పిలువబడే మూర్తిని నేనే.

తాత్పర్యం:

నేను వేరొకరి సహాయం లేకుండా తనంతట తాను ప్రకాశించే ఏకైక సత్యాన్ని. నేను ఎప్పుడూ ఉండేవాడిని, ఈ ప్రపంచ మాయతో సంబంధం లేనివాడిని మరియు భయం లేనివాడిని. తర్క వితర్కాలకు నేను చిక్కను. మరణం లేని చైతన్య స్వరూపుడను నేను. కొలతలకు అందని పరమాత్మను నేనే.

విశేషాలు:

• స్వప్రకాశం: సూర్యచంద్రాదులకు కూడా వెలుగునిచ్చే పరమ వెలుగు ఆత్మ అని అర్థం.

• అభయం: ద్వైతం ఉంటేనే భయం ఉంటుంది, అద్వైత స్థితిలో భయం ఉండదు కాబట్టి 'అభయం' అని సంబోధించారు.

• అప్రమేయత: కళ్ళు, మనస్సు లేదా బుద్ధితో ఆత్మను కొలవలేము (అప్రమేయం), కేవలం అనుభూతి చెందగలం.