ఆనందపూర్ణ బోధోహం(2)

 

సదాశివ బ్రహ్మేంద్ర సరస్వతి వారి అమూల్యమైన కీర్తన "ఆనందపూర్ణ బోధోహం" యొక్క ప్రతిపదార్థం, తాత్పర్యం మరియు విశేషాలు 20  02 2026.

---

కీర్తన వివరాలు

• రాగం: శంకరాభరణం

• తాళం: మిశ్రతాళం

---

పల్లవి

ఆనందపూర్ణబోధోఽహం

సచ్చిదానందపూర్ణబోధోఽహం

ప్రతిపదార్థం:

• ఆనంద: సంతోష స్వరూపుడైన

• పూర్ణ: పరిపూర్ణుడైన

• బోధ: జ్ఞానమే (తెలివియే)

• అహం: నేను (ఆత్మానుభవం)

• సత్-చిత్-ఆనంద: ఉనికి (సత్), ఎరుక (చిత్), మరియు ఆనంద స్వరూపమైనవాడిని.

భావం:

నేను కేవలం శరీరమును కాదు; నేను పరిపూర్ణమైన ఆనంద స్వరూపుడిని. నేను జ్ఞాన స్వరూపుడిని. ఉనికి, ఎరుక మరియు ఆనందం (సచ్చిదానందం) కలబోసిన పరిపూర్ణ చైతన్యాన్ని నేనే!

విశేషాలు:

• ఆత్మ స్థితి: ఇక్కడ 'నేను' అంటే అహంకారం కాదు, పరమాత్మతో లయమైన ఆత్మ స్థితిని సూచిస్తుంది.

• పరిపూర్ణత: వెలితి లేని, కొలవడానికి సాధ్యం కాని అనంతమైన సంతోషమే నా సహజ లక్షణం అని కవి నొక్కి చెప్పారు.

---

చరణం - 1

సర్వాత్మచరోఽహం పరినిర్వాణ-

నిర్గుణనిఖిలాత్మకోఽహం

గీర్వాణవర్యానతోఽహం కామగర్వ-

నిర్వాపణధీరతరోఽహం ॥ ఆనంద ॥

ప్రతిపదార్థం:

• సర్వాత్మ చర: సమస్త జీవుల ఆత్మలందు సంచరించేవాడిని (నేనే).

• పరినిర్వాణ: పరిపూర్ణమైన మోక్ష స్వరూపుడిని.

• నిర్గుణ: ఏ గుణములూ (సత్వ, రజ, తమో గుణాలు) లేని నిర్గుణుడిని.

• నిఖిలాత్మక: అందరిలోనూ ఆత్మగా ఉన్నవాడిని నేనే.

• గీర్వాణ వర్య ఆనత: శ్రేష్ఠులైన దేవతలచే నమస్కరింపబడే వాడిని (శివుడిని).

• కామ గర్వ నిర్వాపణ: మన్మథుని గర్వాన్ని అణచివేసిన (కామదహనం చేసిన).

• ధీరతర: అత్యంత ధైర్యవంతుడైన (ధీరుడైన) వాడిని నేనే.

భావం:

సర్వ ప్రాణుల ఆత్మలలో అంతర్యామిగా ఉన్నది నేనే. జీవుల రూపాలు వేరైనా, ఆత్మగా ఉన్న ఏకత్వాన్ని నేనే. పరిపూర్ణమైన మోక్షాన్ని, గుణాతీతమైన స్థితిని నేనే. దేవతలందరూ నమస్కరించే ఆ పరమశివుడిని నేనే. కోరికలకు మూలమైన మన్మథుని గర్వాన్ని తుదముట్టించిన మహా ధీరుడిని నేనే.

---

విశేష వివరణలు 

1. జీవ-ఆత్మ ఏకత్వం:

జీవుల శరీరాలు, మనస్సులు భిన్నంగా (నానాత్వము) ఉండవచ్చు, కానీ వాటన్నింటిలో ప్రవహించే ఆత్మ మాత్రం ఒక్కటే. "నేను అందరిలోనూ ఉన్నాను" అనడంలో అద్వైత సిద్ధి కనిపిస్తుంది.

2. నిర్గుణ స్థితి:

నేను ఎటువంటి పరిమితులు లేని 'నిర్గుణుడిని'. ప్రకృతి గుణాలకు అతీతంగా ఉండే పరమ శాంత స్థితిని ఈ కీర్తన ప్రతిబింబిస్తుంది.

3. కోరికల అంతం (వైరాగ్యం):

మన్మథుని గర్వానికి 'చెల్లుచీటి' రాసిన ధీరుడిని అని చెప్పడం ద్వారా, ఆత్మజ్ఞానం కలిగిన చోట కోరికలకు తావుండదని కవి స్పష్టం చేశారు. చిత్రంలో పేర్కొన్నట్లుగా—ఆత్మజ్ఞానం ఉదయించే వరకే కోరికలు ఉంటాయి, ఆ జ్ఞానం కలిగితే 'కోరిక' అనే పేరు కూడా మిగలదు.

4. శివోహం భావన:

చివరగా, "నేను శివుడను" అని ప్రకటించడం ద్వారా, భక్తుడు తన ఉనికిని పరమాత్మలో విలీనం చేసి, తానే ఆ సచ్చిదానంద స్వరూపమని అనుభూతి చెందుతున్నాడు.

చరణం - 2

సత్యస్వరూపోఽహం వర శ్రుత్యన్త-

బోధితసుఖసాగరోఽహం

ప్రత్యగభిన్నపరోఽహం శుద్ధమస్తు-

రహితమయాతీతోఽహం ॥ ఆనంద ॥

ప్రతిపదార్థం:

• సత్యస్వరూప: త్రికాలములందు బాధించబడని (మార్పు లేని) సత్య స్వరూపాన్ని.

• వర శ్రుత్యన్త బోధిత: శ్రేష్ఠమైన ఉపనిషత్తుల (వేదాంతం) ద్వారా బోధించబడిన వాడిని.

• సుఖసాగర: అనంతమైన ఆనంద సముద్రాన్ని.

• ప్రత్యగభిన్న పర: అంతరాత్మకు (ప్రత్యగాత్మకు) వేరుకాని పరబ్రహ్మమును.

• శుద్ధ: ఎటువంటి మాలిన్యం లేని వాడిని.

• అస్తు రహిత: క్లేశములు లేనివాడిని.

• మయాతీత: మాయకు అతీతుడైన వాడిని.

తాత్పర్యం:

త్రికాలబాధ్య వస్తువుగా పేర్కొనబడే పరబ్రహ్మమును నేనే! ఉపనిషత్తులు "ఆనందం బ్రహ్మేతి వ్యజానాత్" అని దేనిని సుఖరూపంగా వర్ణిస్తున్నాయో, ఆ అనంత సుఖసాగరము నేనే. అంతటా నిండి ఉన్న ఆత్మకంటే వేరుకాని పరబ్రహ్మమును నేను. నాకు ఏ విధమైన క్లేశములు లేవు, నేను మాయాతీతుడను.

విశేషాలు:

• నిత్యత్వం: కాలం మారినా చెరగని 'సత్యం' ఆత్మ మాత్రమేనని ఇక్కడ స్పష్టమవుతోంది.

• అద్వైత సిద్ధి: జీవాత్మ (లోపల ఉన్న ఆత్మ), పరమాత్మ వేరు కాదని, రెండూ ఒకటేనని "ప్రత్యగభిన్న" అనే పదం నొక్కి చెబుతోంది.

---

చరణం - 3

అవబోధరససాగరోఽహం వ్యోమ-

పవనాదిపఞ్చభూతాతిదూరోఽహం

కవివరసుసేవ్యోఽహం ఘోర భవసిన్ధు-

తారకపరమసూక్ష్మోఽహం ॥ ఆనంద ॥

ప్రతిపదార్థం:

• అవబోధ రస సాగర: జ్ఞానరస సముద్రాన్ని.

• వ్యోమ పవనాది పఞ్చభూత అతిదూర: ఆకాశం, గాలి వంటి పంచభూతాలకు అత్యంత దూరంగా (అతీతంగా) ఉన్నవాడిని.

• కవివర సుసేవ్య: గొప్ప కవులచే (జ్ఞానులచే) సేవించబడేవాడిని.

• ఘోర భవసిన్ధు తారక: భయంకరమైన సంసార సముద్రాన్ని దాటించేవాడిని.

• పరమ సూక్ష్మ: అత్యంత సూక్ష్మమైన పరబ్రహ్మమును.

తాత్పర్యం:

నేను జ్ఞానరస సముద్రాన్ని! ఆకాశం మొదలైన పంచభూతాలకు నేను చాలా దూరంలో (అతీతంగా) ఉన్నాను. మహాకవులు నన్నే సేవిస్తున్నారు; వారి కవితా వస్తువు కూడా నేనే. ఘోరమైన సంసార సముద్రాన్ని దాటించే పరమ సూక్ష్మ వస్తువును నేనే. "అణోరణీయాన్ మహతో మహీయాన్" అని కీర్తించబడే పరబ్రహ్మమును నేనే!

విశేషాలు:

• పంచభూతాతీత స్థితి: ఆత్మ భౌతికమైన పంచభూతాలతో నిర్మితమైనది కాదు, వాటికి ఆధారం మాత్రమేనని తెలుస్తోంది.

• తారక మంత్రం: సంసారమనే భయంకర సముద్రం నుండి గట్టెక్కించే ఏకైక శక్తి ఆత్మజ్ఞానమేనని కవి ఉద్ఘాటించారు.

---

చరణం - 4

బాధితగుణ కలనో ఽహం

బుద్ధిశోధితసమరసపరమాత్మాఽహం

సాధనజాతాతీతోఽహం నిరుపాధిక-

నిస్సీమభూమానన్దోఽహం ॥ ఆనంద ॥

ప్రతిపదార్థం:

• బాధిత గుణ కలన: సత్వ, రజ, తమో గుణాల కలయిక (ప్రభావం) పూర్తిగా తొలగిపోయినవాడిని.

• బుద్ధి శోధిత: శుద్ధమైన బుద్ధితో 'నేతి-నేతి' (ఇది ఆత్మ కాదు, అది ఆత్మ కాదు) అని శోధించి తెలుసుకోబడినవాడిని.

• సమరస పరమాత్మ: ఎల్లప్పుడూ ఏకరూపంగా, ఏ భేదం లేకుండా ఉండే పరమాత్మను నేనే.

• సాధన జాత అతీత: సర్వమైన సాధన సామాగ్రికి అందనంత ఎత్తులో, వాటికి అవతల ప్రకాశించేవాడిని.

• నిరుపాధిక: ఎటువంటి ఉపాధులు (శరీరము, ఇంద్రియములు వంటి పరిమితులు) లేనివాడిని.

• నిస్సీమ భూమానన్ద: ఎల్లలు లేని (అపరిమితమైన), అపారమైన బ్రహ్మానంద స్వరూపాన్ని.

---

తాత్పర్యం:

సత్వ, రజ, తమో గుణములు ఏ స్థితిలో పూర్తిగా బాధింపబడతాయో (అనగా అవి తలెత్తడానికి వీలు లేదో), ఆ పరబ్రహ్మమును నేనే. శుద్ధమైన బుద్ధితో విచారణ చేసి, అన్ని అనాత్మ వస్తువులను తోసివేయగా చివరగా ఏది మిగిలి ఉంటుందో, ఆ మార్పు లేని సమరస పరమాత్మను నేనే. నేను సకల సాధనలకు అవతల వెలుగుతున్నాను. ఎటువంటి ఉపాధులు లేని, హద్దులు లేని అఖండానందమును (భూమానందమును) నేనే!

---

విశేషాలు

• గుణాతీత స్థితి: సత్త్వ, రజ, తమో గుణాలనేవి మాయా సంబంధమైనవి. ఈ కీర్తనలో సదాశివబ్రహ్మేంద్రులు తాము ఆ మూడు గుణాలకు అతీతమైన 'నిర్గుణ' స్థితిలో ఉన్నానని ప్రకటించారు.

• శోధన (విచారణ): బుద్ధి ద్వారా ఆత్మను అనాత్మ నుండి వేరుచేసే ప్రక్రియను ఇక్కడ 'బుద్ధిశోధిత' అని పేర్కొన్నారు.

• సాధన చతుష్టయము: ఈ ఆత్మానుభూతిని పొందడానికి వివేకము, వైరాగ్యము, శమాది షట్కము మరియు ముముక్షుత్వము అనే నాలుగు సాధనలు ఆవశ్యకమని వేదాంతం చెబుతోంది.

చరణం - 5

నిరవయవోఽహమజోఽహం

నిరుపమ మహిమని నిహిత మహితోఽహం

నిరవధికసత్వ ఘనో ఽహం

ధీరపరమ శివేంద్ర శ్రీ గురు బోధితో౽ హమ్ ॥ ఆనంద ॥

ప్రతిపదార్థం:

• నిరవయవ: అవయవములు లేనివాడిని (నేను ఆకారం లేని అఖండ చైతన్యాన్ని).

• అజ: పుట్టుక లేనివాడిని (నిత్యుడిని).

• నిరుపమ మహిమని: సాటిలేని తన స్వయం మహిమయందు.

• నిహిత మహిత: సుప్రతిష్ఠితుడై వెలుగుతున్న మహనీయుడను (మహితుడను).

• నిరవధిక సత్వ ఘన: అవధులు లేని సత్య స్వరూపాన్ని (నిండుగా వెల్లివిరిసిన సచ్చిదానందాన్ని).

• ధీర పరమ శివేంద్ర శ్రీ గురు బోధిత: ధీరులైన నా గురువులు 'శ్రీ పరమశివేంద్ర సరస్వతి' గారిచే ఉపదేశించబడిన జ్ఞాన స్వరూపాన్ని.

---

తాత్పర్యం:

నేను అవయవములు లేని అఖండ స్వరూపాన్ని, నాకు పుట్టుక లేదు. సాటిలేని నా స్వయం మహిమలోనే నేను సుప్రతిష్ఠితుడనై ప్రకాశిస్తున్నాను. ఎల్లలు లేని, నిండైన సత్య స్వరూపాన్ని (సచ్చిదానందాన్ని) నేనే. నా గురుదేవులైన పరమశివేంద్రుల వారు నాకు ఉపదేశించిన పరమ సత్యం నేనేనని తెలుసుకున్నాను. ఆ నిత్య సంతోషమే నేను!

---

విశేషాలు (విశేషార్థం):

• అనంతత్వం: ఆత్మకు చావు పుట్టుకలు లేవని (అజోఽహం), అది శరీర అవయవాలకు లోబడదని (నిరవయవ) ఇక్కడ వివరించబడింది.

• గురు భక్తి: సదాశివబ్రహ్మేంద్రులు తమ గురువు 'పరమశివేంద్ర సరస్వతి' గారి పేరును ఈ చరణంలో ముద్రగా వాడారు. గురువు బోధన వల్లే ఈ అద్వైత సిద్ధి కలిగిందని వారు వినమ్రంగా చెప్పారు.

• ముముక్షువుల లక్ష్యం: మోక్షం కోసం తపించే వారు (ముముక్షువులు) పొందవలసిన పరమ స్థితి ఇదేనని వేదాంత సారం.

---

సారాంశం:

ఈ కీర్తన అంతా "నేను శరీరమును కాదు, ఆత్మను" అనే 'అహమ్ బ్రహ్మాస్మి' భావనతో నిండి ఉంది. సంసారమనే సాగరాన్ని దాటడానికి ఆత్మజ్ఞానమే మార్గమని ఈ తాత్పర్యం మనకు బోధిస్తోంది.